Kỹ năng từ chối trong giao tiếp - Trường Cao đẳng Nghề Bình Thuận

Kỹ năng từ chối trong giao tiếp

Trong cuộc sống chúng ta nói chung và trong giao tiếp nói riêng, có nhiều người đôi khi gặp khó khăn khi từ chối một ai đó. Đó có thể là từ chối một lời mời, từ chối một lời đề nghị, và thật khó biết bao khi phải nói lời từ chối yêu thương của ai đó.

Trong cuộc sống chúng ta nói chung và trong giao tiếp nói riêng, có nhiều người đôi khi gặp khó khăn khi từ chối một ai đó. Đó có thể là từ chối một lời mời, từ chối một lời đề nghị, và thật khó biết bao khi phải nói lời từ chối yêu thương của ai đó.

Trong giao tiếp, đứng trước một lời mời, đó có thể là lời mời tham dự bữa tiệc, từ chối đi ăn hay đi café, từ chối một lời rủ rê của ai đó. Đối với những trường hợp này, bên cạnh sự khéo léo trong giao tiếp, khéo léo sử dụng từ ngữ thể hiện ý định từ chối, thì điều rất quan trọng đó là cần đưa ra lời từ chối đúng thời điểm và thể hiện ngôn ngữ cơ thể phù hợp.

Sự khéo léo trong giao tiếp yêu cầu người đưa ra lời từ chối cần thể hiện sự vui mừng, cảm xúc bản thân cảm thấy được đối tượng đưa ra lời mời tôn trọng và thân ái. Rõ ràng con người có tâm lý chung là muốn mời những ai mình yêu mến, tôn trọng, muốn xích gần mối quan hệ và xây dựng, củng cố, phá triển mối quan hệ. Sự khéo léo trong giao tiếp còn yêu cầu chúng ta nhận ra đó là lời mời thật tâm hay lời mời xã giao. Nếu là lời mời xã giao thì khi từ chối cần tránh để đối tượng đưa ra lời mời cảm thấy lời mời của họ thiếu chân thành. Luôn luôn thể hiện sự vui mừng, muốn tham gia và cảm kích lời mời của đối tượng đưa ra lời mời là biểu hiện của người khéo léo trong ứng phó với các lời mời.

Điều thật sự khó khăn là phải từ chối một lời mời chân thành. Đầu tiên là sự khó xử trong đấu tranh nội tâm người được mời. Đó chính là, ta cảm thấy áy náy nếu từ chối một tấm lòng, một thiện chí chân thành. Ta cảm thấy lo lắng rằng liệu sự từ chối của ta có làm tổn thương đối tượng giao tiếp hay không, ta có làm đối tượng đưa ra lời mời cảm thấy hụt hẫng hay hiểu lầm và từ đó có nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực tới mối quan hệ của ta và người đó hay không. Ngay chính bản thân ta cũng cảm thấy khó chịu, khó khăn khi phải từ chối vì một lý do nào đó. Trong trường hợp này, người được mời cần nói lời cảm ơn và đưa ra lý do từ chối thật tình, hợp tình, hợp lý. Chắc chắn một lý do thật tình, một thái độ chân thành và cảm kích sẽ khiến đối tượng đưa ra lời mời thấu hiểu và thông cảm, để tránh ảnh hưởng mối quan hệ giữa hai người. Và ta cần sắp xếp thời gian cho một sự gặp gỡ khác như ta có thể chủ động mời lại đối tượng trong một dịp khác.

Ứng xử trước lời rủ rê, lời mời thiếu lành mạnh của bạn bè là một trong những khó khăn của nhiều bạn trẻ. Bởi vì tuổi trẻ với sự cả nể và thiếu lập trường vững vàng là các nguyên nhân khiến nhiều bạn trẻ lúng túng khi đưa ra lời từ chối. Và từ đó, thực tế đã có nhiều sai lầm xảy ra với nhiều bạn trẻ. Rõ ràng, mỗi chúng ta đều nhận thức được đâu là lời mời tích cực và đâu là sự rủ rê tiêu cực, thiếu lành mạnh. Nhưng nhiều người, trong đó có các bạn trẻ vẫn lún vào hố sâu sai lầm. Nguyên nhân đầu tiên ta cần nhận thức đó là sự cả nể bạn bè. Chúng ta thường thấy là người Á Đông chúng ta có tâm lý cộng đồng, coi trọng hòa khí và tình nghĩa, đó là cơ sở nảy sinh và nuôi dưỡng tính cả nể trong mỗi con người. Tính cả nể khiến con người nhiều khi nhận thấy đó là điều không đúng, không hay, không nên nhưng vẫn khó từ chối. Nguyên nhân thứ hai ta thường thấy đó là nhiều bạn trẻ còn thiếu lập trường hoặc lập trường không vững vàng. Lập trường thiếu vững vàng khiến nhiều bạn trẻ khó giữ vững chính kiến cá nhân và đi theo ý kiến thiểu số. Trong thực tế, không phải mọi ý kiến hoặc quan điểm của đa số luôn luôn đúng. Điều này chúng ta thấy rõ trong tâm lý đám đông: Đó là sự a dua, ăn theo đa số, ăn theo đám đông hoặc chèn ép tâm lý thiểu số. Vì vậy khi đứng trước các lời rủ rê, lời mời thiếu lành mạnh, các bạn trẻ cần bỏ đi tính cả nể, có lập trường cá nhân vững vàng và biết phân tích cũng như nhìn nhận hậu quả của lời rủ rê, lời mời thiếu lành mạnh để tự chủ đưa ra lời từ chối.

Nhiều bạn trẻ chắc chắn đã, đang và sẽ có lúc ở trong hoàn cảnh khó xử khi phải nói lời từ chối tình cảm. Cho – nhận trong tình yêu là thứ không cân đo được, không cầm nắm được, không quẳng ném hay ôm nắm trong tay như bao vật chất khác. Vì đó là tình cảm.

Cho – quyền cho; nhận – quyền nhận – quyền không nhận là cái quy luật con người cần nhận thức rõ. Bạn muốn cho người khác, đó là quyền của bạn, bạn không sai. Người được cho cũng có quyền nhận hoặc không nhận và cho lại. Trong tình cảm, nếu như cứ thuận theo quy luật cho – nhận – cho lại thì có lẽ trần gian sẽ không có câu ai oán: ái tình là chi mà gieo nhiều đau khổ. Thế nhưng, thực tế đã có bao đau khổ vì ái tình đã khiến nhiều giấy mực và âm nhạc kêu than. Nhưng nếu chúng ta nắm rõ quy luật tự nhiên, nhân bản này, có kỹ năng chấp nhận và kỹ năng ứng phó thì việc không nhận và không đáp lại tình cảm cũng không là việc quá khó khăn.

Khi từ chối tình cảm của ai đó, cụ thể là từ chối một lời tỏ tình, một lời cầu hôn, bên cạnh tình cảm và lập trường cá nhân, con người rất cần kỹ năng để tránh làm tổn thương đối tượng đưa ra lời tỏ tình. Điều đầu tiên chúng ta cần chấp nhận là sự tổn thương đối tượng và ảnh hưởng mối quan hệ giữa hai người à điều khó tránh khỏi. Có nhiều trường hợp, tình yêu đơn phương nảy sinh trên cơ sở tình bạn thì nguy cơ mối quan hệ bạn bè lâu nay có thể sẽ mất. Điều này ta cũng cần nhận thức rõ và chấp nhận dù không muốn. Thứ hai, chúng ta cần thể hiện cho đối tượng thấy rằng ta cảm kích tình cảm đối phương dành cho ta, nhưng tình yêu không bao hàm sự thương hại. Vì sự thương hại trong tình cảm sẽ là một con đường rất gần dẫn đến những đau khổ, khó xử về sau cho cả hai. Một cuộc nói chuyện là cần thiết cho cả hai người. Trong cuộc nói chuyện này ta cần thể hiện cho đối phương biết tình cảm của ta, cho đối phương hiểu việc từ chối không phải là chê hoặc thiếu trân trọng mà tình cảm là điều không thể ép buộc và cố gắng. Từ ngữ để nói lời từ chối cũng cần khéo léo, tránh nói quá thẳng vì có thể gây sốc cho đối phương, hoặc đối phương cảm thấy bị bẽ mặt. Các cô gái sử dụng lời từ chối cần tránh gây hiểu lầm là sự chê "kém tiêu chuẩn" cho đối phương. Vì nam giới cái tôi rất lớn. Và việc làm tổn thương cái tôi nam giới là một sự xúc phạm nặng nề. Tâm lý giới tính thể hiện rõ, tổn thương khi bị từ chối có cả ở hai giới tính, tuy nhiên nam giới khi bị từ chối sẽ ít mặc cảm và "bình phục sau chấn thương" nhanh hơn nữ giới. Điều này cho chúng ta thấy rằng, trong trường hợp bạn phải nói lời từ chối tình cảm của một cô gái, bạn cần rất nhiều sự tế nhị và hành động "xoa xịu sau chấn thương". Rõ ràng, khi một cô gái tự tin, chủ động bày tỏ tình cảm với bạn, cô ấy chắc chắn đã lấy rất nhiều dũng khí của bản thân và hạ rất thấp cái tôi cá nhân để tỏ tình với bạn. Vậy nên, việc ứng xử khi không thể chấp nhận và cho lại tình cảm của cô ấy, rất cần bạn không những tế nhị, mà cần thể hiện sự trân trọng tình cảm của cô ấy; và thời điểm cũng như hoàn cảnh nói lời từ chối cũng cần bạn cân nhắc thật kỹ càng. Bởi vì nếu không khéo léo, bạn có nguy cơ làm tổn thương sâu sắc một cô gái mạnh mẽ và lấy đi rất nhiều dũng khí, chà đạp thể diện và cái tôi của cô ấy.

Vì vậy, người ta thường nói, ước gì cuộc sống không bao giờ phải nói từ "không" với bất cứ ai để không phải làm tổn thương trái tim của con người và ảnh hưởng mối quan hệ hai bên. Thế nhưng nếu chúng ta có sống kỹ năng, thì dù từ chối một lời mời dự tiệc, một lời rủ rê, một lời mời xã giao hay từ chối tình cảm của người khác cũng không còn là khó khăn nữa.

Th.S. Tâm lý trị liệu Lê Thị Xuân